Bursa’nın Tarihi :
Bursa ve çevresi, çok eski yıllardan bu yana büyük kültürlerin beÅŸiÄŸi olmuÅŸtur. BulunduÄŸu alan ve Asya ile Avrupa arasındaki bir bölgede olması nedeniyle hem Asya, hem de Avrupa kültüründen etkilenen Bursa’da Hitit, Lidya, Frigya, Roma, Bizans, Selçuklu ve Osmanlı kültürleri izler bırakmıştır.
Tarih içinde, Bithynia ve Mysia bölgeleri içinde kalan kentin çevresinde Nikaia / Nicea (Ä°znik), Cius / Kius (Gemlik), Apameia (Mudanya), Apollonia (Gölyazı), Miletapolis (MustafakemalpaÅŸa), Kalchedon (Kadıköy), Nicomedia (Ä°zmit), Antiocheia (Yalova) ÅŸehirleri yer almaktaydı. Antik yazar Strabon; Bithynia sınırlarının doÄŸuda Sangarios (Sakarya) nehri boyunca, kuzeyde Byzantion (Ä°stanbul) ve Kalchedon (Kadıköy), batıda Parapontis (Marmara denizi), güneyde Mysia ve Hellepontus Phrygiri’ası ile sınırlandığını belirtmektedir.
Bursa’nın tarihi geçmiÅŸi Neolitik (M.Ö. 8000-5000-Cilalı TaÅŸ Devri), Kalkolitik (M.Ö. 5500-3000-Bakır-TaÅŸ Devri) dönemlere kadar inmektedir. Ä°znik gölü çevresinde Tepecik, Söğücek ve Mekece yörelerinde Neolitik, Sölöz’de Kalkolitik ÇaÄŸa, Orhangazi, Ilıpınar’da Neolitik ve Kalkolitik ÇaÄŸlara, Ä°negöl ÅŸehir merkezinde “Ä°negöl Höyüğünde” Troia I-Tunç Çağı (M.Ö. 3000-2500) ile ÇaÄŸdaÅŸ yerleÅŸimlere rastlanılmıştır. Ä°znik, Ä°negöl ve YeniÅŸehir ovalarında yapılan yüzey araÅŸtırmalarında ise tarihinin Eski Tunç çağına kadar indiÄŸi tespit edilmiÅŸtir.
M.Ö. 1700-1200 tarihleri arasında Anadolu’da Hitit hakimiyeti görülür. M.Ö.1200′lerde Trakya üzerinden Anadolu’ya gelen göçler neticesinde yıkılan Hitit imparatorluÄŸu M.Ö. 9-6. Yüzyılları arasında Anadolu’nun Güney ve GüneydoÄŸu bölgelerinde çeÅŸitli Geç Hitit Beylikleri adı altında yaÅŸamlarını sürdürmüşlerdir. Hitit’lerin Bithynia ve Mysia bölgelerine kadar yayıldıkları düşünülmektedir. Hitit devletinin yıkılması ile Batı Anadolu’da Frig (M.Ö. 750-546/300) hakimiyeti görülür. Aynı tarihlerde DoÄŸu Anadolu bölgesinde maden ticaretini elinde tutan Urartu’lar yaÅŸamaktaydı. Trakya üzerinden Anadolu’ya giren Frigler önce Marmara denizinin güney ve güney doÄŸusunda yerleÅŸmiÅŸlerdir. Bursa ve çevresinin de Frigler tarafından iskan edildiÄŸi varsayılmaktadır. Frigler, Trakya üzerinden gelen yoÄŸun göç dalgaları sonucu Orta Anadolu’ya kayarak Gordion’u baÅŸkent yaparlar.
Batı Anadolu’da ise Lidya (M.Ö. 700-300) uygarlığı varlığını sürdürmekteydi. Lidya krallığını yıkan Persler (M.Ö. 545-333), bütün Anadolu’ya yayılarak Bursa ve çevresine de hakim olurlar. Bu dönemde Daskyleion (Bandırma-Ergili)’da Pers Satraplığı bulunmaktaydı. Persler’in Anadolu’daki ikiyüzyıllık hakimiyeti Büyük Ä°skender’in M.Ö. 333′de Pers kralı Darius’u yenmesine kadar devam etmiÅŸtir. Persler’in baskısı Batı Anadolu ÅŸehirlerinin ayaklanmasına neden olmuÅŸtur. Bu ayaklanma içinde Bithynia bölgesi ÅŸehirleri de yer almaktaydı. Bithynia bölgesi halkı M.Ö. VII yüzyılda Trakya’dan göç eden Bityn ve Tyni kavimlerinin bu bölgeye yerleÅŸmesi ile meydana gelmiÅŸtir. Bithynia bölgesi kral I. Nikomedes (M.Ö. 279-250) zamanında en saygın krallık haline gelmiÅŸtir. Krallık IV. Nikomedes döneminde M.Ö. 74 tarihinde Roma imparatorluÄŸuna baÄŸlanmıştır.
Bursa ve civarı önceleri Bithynia olarak anılmaktaydı. Bithynia’nın en eski halkı Bebryk, Migdones ve Mariandini’lerdi. Avrupa’dan gelen Bithyn’ler adlarını tarihten sildikleri Bebryk’lerin yerine yerleÅŸmiÅŸlerdir. Bugün Anadolu’ nun en eski halkının M.Ö. VII yüzyılda göç eden Bithynia’lılar olduÄŸu kabul görmüştür. Sonra da Mysia’lılar gelmiÅŸtir.
Adını Bithynia kralı 1. Prusias’dan alan Bursa ve çevresi çok eski çaÄŸlardan beri yerleÅŸimlere sahne olmuÅŸtur. 1942 yılında Alman Arkeologlarca Ä°negöl höyüğünde gerçekleÅŸtirilen kazılarda höyüğün; en alt tabakalarındaki buluntuların Troya I, daha üst tabakalarındaki buluntuların ise Bozüyük ve Demircihöyük ile çaÄŸdaÅŸ olabileceÄŸi ortaya çıkmıştır. 1948′de Ä°znik gölünün kuzeyinde yapılan yüzey araÅŸtırmalarında taÅŸ devirlerinde kurulduÄŸu anlaşılan bazı höyükler saptanmıştır. 1955′de yapılan bir baÅŸka araÅŸtırmada pretohistorik (yazılı tarih öncesine geçiÅŸ dönemi) kalkolitik (bakır-taÅŸ çağı) buluntularına rastlanmıştır. Aynı yörede son kalkolitik ve erken Tunç Çağı’nın preklasik Lydia çanak çömlekleri elde edilmiÅŸtir.
Orhangazi ilçesi yakınlarındaki Ilıpınar höyüğünde 1986 yılından bu yana yapılan kazı çalışmalarında üst üste altı-yedi yerleÅŸim alanı saptanırken, bu höyüğün yakınlarındaki Hacılartepe höyüğünün taÅŸ devrinden kalma bir yerleÅŸim alanı olduÄŸu belirlenmiÅŸtir. M.Ö. V. Yüzyılda yazılan Herodot tarihinde Kius/Gemlik, Bursa ve çevresinde var olan ve Argonotların kolonisi olan tek kenttir. Kius/Gemlik’in kuruluÅŸu M.Ö. XII yüzyıla kadar çıkar. Apemea/Mudanya kentinin ise M.Ö. X. yüzyılda kurulduÄŸu sanılmaktadır. Uluabat gölü üzerindeki Apollonia/Gölyazı yerleÅŸiminin de M.Ö. VI. yüzyıldan önce kurulduÄŸu sanılmaktadır.
Krezus/Kroisos (M.Ö. 561-546) tarafından Lidyalıların egemenliÄŸine sokulan Bursa bölgesi daha sonra bir süre Pers/Ä°ran egemenliÄŸine girmiÅŸ ve bu savaÅŸlar sırasında tahrip olmuÅŸtur. Kadıköy’ de kurulan Chalchedon Cumhuriyeti, Bursa ve civarını saldırılarla tahrip etmiÅŸtir. Dedaldes, Ä°ranlılara karşı savaÅŸarak bir bakıma bağımsız bir Bithynia Devleti kurmuÅŸtur. Dedaldes’in oÄŸlu Boritas ve onun oÄŸlu Bas/Byas (M.Ö. 378-328) Bithynia krallığının ilk kralı sayılmaktadır.
M.Ö. III. Yüzyılda Mudanya’da Myrleia/Apameia kenti, M.Ö. II. Yüzyılda MustafakemalpaÅŸa yakınlarındaki Melde tepesinde antik Miletopolis kenti, 356 yılında Orhangazi’de Basilinopolis kenti kurulmuÅŸtur. Tüm bu antik kentlerin dışında, Ä°znik gölünün güneyinde bugünkü Sölöz köyünde Pythopolis, YeniÅŸehir’ de Otroia, Orhaneli’ de Adriani, Karacabey’ de Kremastis, EÅŸkel’de Dasklium, Çekirge’ de Plai, KurÅŸunlu’da Brillos gibi ikinci derece önemde olan yerleÅŸimler de vardır. Bölgenin bir diÄŸer önemli kenti de Nicea/Ä°znik’ tir. M.Ö. V. Yüzyıldan önce kurulan ve Helikore adını taşıyan Ä°znik, M.Ö. 316 yılın da iÅŸgal edilip Yunan kolonisi olmuÅŸtur.
M.Ö. I. yüzyılda yaÅŸayan Strabon’un ünlü coÄŸrafyasında Bursa kenti ile ilgili en eski bilgi ÅŸu ÅŸekilde yer alır; “Prusa, ‘Mysia Olympos’u eteklerinde kurulmuÅŸ ve iyi yönetilen bir kenttir. Frigyalılar ve Mysialılar ile sınır komÅŸusu olan bu kent, Kroisos’a karşı savaÅŸan Prusias tarafından kurulmuÅŸtur”. V.yüzyılda yaÅŸamış Yunan coÄŸrafyacısı Bizantion’lu Etien’e göre de Bursa; Cyrus ile çaÄŸdaşı olan kral Prusias döneminde kurulmuÅŸtur. Bursa, Bithynia kralı I. Prusias (M.Ö. 232-192) döneminde kent statüsüne yükseltilip çevresi surlarla çevrilmiÅŸtir. Roma ile yaptığı savaşı kaybeden Kartaca Kralı Hannibal, askerleriyle birlikte sığındığı I. Prusias tarafından büyük itibar görmüş ve krala minnettarlığının belirtisi olarak M.Ö. 185′ de Bursa kentini kurmuÅŸ, bu nedenle de kente Prusa adı verilmiÅŸtir. Bursa’nın kuruluÅŸuyla ilgili bu en eski bilgi M.Ö. II.-III. yüzyılda yaÅŸamış Plinius’a aittir. Ancak, yöreye ait kesin bilgiler M.Ö. 700′lere dayanmaktadır. Homeros bölgeden Mysia olarak söz etmektedir. Günümüzde ise Bursa yöresinde Mysia yerleÅŸmelerini anımsatan iki yerleÅŸim bulunmaktadır: Misi (Gümüştepe) ve Misebolu (Aydınpınar).
Prusia adı zamanla Prusa, sonra da Bursa’ya dönüşmüştür. Bithynia Krallığı ile Bergama Krallığı arasındaki savaÅŸlar neticesinde zayıflayan Krallık, M.Ö. 74′te Roma Ä°mparatorluÄŸu tarafından gönderilen Proconsul’lerce (Eyalet Valisi) yönetilen bir Asya Eyaleti haline gelmiÅŸtir.
Bursa M.S. 385–1326 yılları arasında ise Bizans dönemini yaÅŸamıştır. M.S. 555′lerde bölgede ipek üretimine baÅŸlanmış ve doÄŸal sıcak suları nedeniyle küçük bir kaplıca kenti kurulmuÅŸtur.
